Na dwupasmowej drodze ekspresowej ciężarówka jedzie za wolniejszym pojazdem i zaczyna zjeżdżać na lewy pas. Zakaz wyprzedzania dla ciężarówek co do zasady obejmuje taki manewr, ale przepisy przewidują wąski wyjątek zależny od prędkości wyprzedzanego pojazdu oraz rodzaju prac prowadzonych na drodze. Kłopot polega na tym, że podobnie wyglądająca sytuacja na odcinku trzypasmowym może być oceniona zupełnie inaczej.

Liczba pasów i znak B-26 decydują o legalności manewru
- Dwa pasy w jednym kierunku na autostradzie lub ekspresówce oznaczają ustawowy zakaz wyprzedzania przez pojazdy kategorii N2 i N3, z wyjątkami.
- Trzy lub więcej pasów nie daje ciężarówce pełnej swobody, ponieważ pojazd może korzystać wyłącznie z dwóch pasów położonych najbliżej prawej krawędzi.
- Znak B-26 działa niezależnie od ustawowego zakazu i obejmuje określone samochody ciężarowe, ciągniki samochodowe oraz ciężkie pojazdy specjalne.
- Naruszenie zakazu ustawowego oznacza co najmniej 1000 zł grzywny i 8 punktów karnych, a złamanie B-26 wiąże się z 15 punktami.
Na dwóch pasach ciężarówka zasadniczo nie wyprzedza
Najpierw trzeba policzyć pasy przeznaczone dla danego kierunku jazdy. Jeżeli autostrada albo droga ekspresowa ma wyłącznie dwa pasy w jednym kierunku, kierującemu pojazdem kategorii N2 lub N3 zabrania się wyprzedzania pojazdu samochodowego. Chodzi więc również o wyprzedzanie innej ciężarówki, a nie wyłącznie samochodu osobowego.
Podstawę stanowi art. 24 ust. 13 ustawy. Z aktualnym brzmieniem przepisów można zapoznać się w ustawie Prawo o ruchu drogowym. Regulacja obowiązuje od 1 lipca 2023 r. i nie wymaga ustawienia dodatkowego znaku zakazu, ponieważ wynika bezpośrednio z ustawy.
Określenia N2 i N3 są kategoriami homologacyjnymi. W uproszczeniu obejmują ciężkie pojazdy samochodowe, ale nie każdy przypadek powinien być oceniany wyłącznie na podstawie masy wpisanej w dowodzie rejestracyjnym. Przy pojeździe nietypowym, specjalnym albo złożonym z kilku elementów decydują dane techniczne oraz dokładna konstrukcja zespołu.
Wyjątek nie oznacza zgody na zwykły manewr
Wyprzedzanie jest dopuszczalne, gdy pojazd jadący przed ciężarówką porusza się z prędkością znacznie mniejszą od dopuszczalnej dla kategorii N2 lub N3 na danej drodze. Przepisy nie podają sztywnej różnicy w kilometrach na godzinę, więc niewielka przewaga prędkości ciężarówki nie wystarcza automatycznie do uznania manewru za legalny.
Drugi wyjątek dotyczy pojazdów wykonujących prace porządkowe, remontowe lub modernizacyjne, jeżeli wysyłają żółte sygnały błyskowe. Szczegółowe wyjaśnienie tego warunku przedstawiło Ministerstwo Infrastruktury. W obu przypadkach kierujący nadal musi ocenić widoczność, odstęp i możliwość bezpiecznego powrotu na prawy pas.
Uważam, że przy granicznej różnicy prędkości rozsądniej przyjąć, że wyjątek nie zachodzi. Kierowca nie dostaje z przepisu prostego progu, który można odczytać z prędkościomierza, a ocena w czasie kontroli obejmuje całą sytuację na drodze.
Trzy pasy zmieniają zakaz, ale nie dają wolnej ręki
Na odcinku z trzema lub większą liczbą pasów ruchu w jednym kierunku nie działa automatycznie zakaz z art. 24 ust. 13, ponieważ przepis odnosi się do drogi mającej wyłącznie dwa pasy. Nie oznacza to jednak, że ciężarówka może swobodnie wjechać na skrajny lewy pas i wyprzedzać jak samochód osobowy.
Art. 16 ust. 2a nakazuje pojazdom kategorii N2 i N3 oraz zespołom pojazdów o długości przekraczającej 7 metrów korzystać wyłącznie z dwóch pasów położonych najbliżej prawej krawędzi jezdni. Na trzypasmowej trasie ciężarówka może więc, przy spełnieniu pozostałych warunków, użyć prawego i środkowego pasa, ale nie skrajnego lewego.
| Sytuacja na drodze | Skutek prawny | Co zrobić |
|---|---|---|
| Autostrada lub ekspresówka ma dwa pasy w jednym kierunku | Ciężarówka N2/N3 nie może wyprzedzać, poza ustawowymi wyjątkami | Pozostać na prawym pasie, chyba że wyprzedzany pojazd jedzie znacznie wolniej albo wykonuje prace z żółtymi sygnałami |
| Droga ma trzy pasy w jednym kierunku | Nie działa automatyczny zakaz z art. 24 ust. 13 | Korzystać najwyżej z dwóch pasów po prawej stronie |
| Na drodze stoi znak B-26 | Zakaz wynika z oznakowania i obejmuje określone pojazdy ciężarowe | Nie wyprzedzać do odwołania zakazu albo końca jego obowiązywania |
| Pojazd na prawym pasie porusza się bardzo wolno | Na drodze dwupasmowej może pojawić się wyjątek, ale nie wynika on z samego faktu powolnej jazdy | Ocenić, czy prędkość jest rzeczywiście znacznie niższa od dopuszczalnej dla N2/N3 i czy manewr nie stworzy zagrożenia |
To właśnie tutaj powstaje popularne nieporozumienie. Na trzypasmowej ekspresówce ciężarówka może legalnie znaleźć się na środkowym pasie, ale jej wjazd na skrajny lewy pas może naruszać odrębny obowiązek dotyczący wyboru pasa. Szeroka jezdnia nie jest więc pełną zgodą na dowolne wyprzedzanie.
Po zjeździe z drogi szybkiego ruchu dochodzą kolejne zasady. Przy zmianie trasy trzeba czytać nowe oznakowanie, a na zwykłych skrzyżowaniach stosować odrębne reguły, w tym pierwszeństwo na skrzyżowaniu równorzędnym.
Znak B-26 działa inaczej niż zakaz ustawowy
Czerwone koło z symbolem ciężarówki i auta osobowego oznacza znak B-26 „zakaz wyprzedzania przez samochody ciężarowe”. Obejmuje on samochód ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, ciągnik samochodowy oraz pojazd specjalny lub używany do celów specjalnych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t.
Ważna różnica polega na tym, że B-26 działa tam, gdzie został ustawiony, także poza autostradą i drogą ekspresową. Znak zabrania wskazanym pojazdom wyprzedzania pojazdów silnikowych wielośladowych, więc jego zakres może być szerszy niż ustawowy zakaz obowiązujący na dwupasmowej trasie szybkiego ruchu.
Zasady dotyczące B-26, B-28 i długości obowiązywania zakazu opisuje rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych. Jeżeli zakaz nie zostanie wcześniej odwołany, co do zasady obowiązuje do najbliższego skrzyżowania. Na drodze dwujezdniowej trzeba jednak uwzględnić szczególną sytuację, gdy droga poprzeczna dochodzi tylko z lewej strony i nie łączy się z prawą jezdnią.
Przeczytaj również: P-14 na drodze - kiedy trzeba się zatrzymać?
Jak odróżnić trzy podobne sytuacje
- Dwa pasy bez B-26 na autostradzie lub ekspresówce oznaczają zakaz wynikający z ustawy. Znak nie musi być widoczny.
- Trzy pasy bez B-26 pozwalają na wyprzedzanie w zakresie ograniczonym obowiązkiem korzystania z dwóch prawych pasów.
- B-26 na dowolnej drodze wprowadza osobny zakaz dla określonych pojazdów ciężarowych, nawet jeśli droga ma więcej niż dwa pasy.
- B-28 kończy zakaz wyprzedzania przez samochody ciężarowe wynikający z B-26, ale nie usuwa innych zakazów ustawowych ani znaków obowiązujących w dalszej części trasy.
W praktyce najlepiej traktować znak B-26 jako dodatkową warstwę ograniczeń. Zniknięcie znaku nie oznacza jeszcze, że można wyprzedzać bez sprawdzenia liczby pasów, linii na jezdni, widoczności i pozostałych zakazów.
Jeden manewr może kosztować co najmniej 1000 zł i 8 punktów
Naruszenie zakazu wyprzedzania określonego ustawą albo znakiem drogowym podlega grzywnie nie niższej niż 1000 zł. Przy ponownym popełnieniu tego samego wykroczenia w ciągu dwóch lat dolna granica może wzrosnąć do 2000 zł. Podstawę karną opisuje aktualny Kodeks wykroczeń.
| Rodzaj naruszenia | Minimalna grzywna | Punkty karne | Najważniejsza różnica |
|---|---|---|---|
| Zakaz z art. 24 ust. 13 na drodze z dwoma pasami | 1000 zł, a przy powtórzeniu tego samego wykroczenia w ciągu 2 lat co najmniej 2000 zł | 8 | Nie musi być poprzedzony znakiem B-26 |
| Niezastosowanie się do B-26 | Co najmniej 1000 zł, z możliwym podwojeniem dolnej granicy przy powtórzeniu | 15 | Zakaz wynika z oznakowania i obejmuje wskazane pojazdy ciężarowe |
Wysokość punktów wynika z aktualnej ewidencji naruszeń przepisów ruchu drogowego. Różnica między 8 a 15 punktami nie jest kosmetyczna, zwłaszcza gdy podczas jednego manewru kierowca narusza też inne przepisy, na przykład przekracza linię ciągłą albo nie zachowuje bezpiecznego odstępu.
Przykład jest prosty. Ciężarówka N3 jedzie po ekspresówce z dwoma pasami w jednym kierunku i wyprzedza inną ciężarówkę, która porusza się wolniej, lecz nie na tyle, aby można było bezpiecznie uznać ją za pojazd jadący „znacznie mniejszą” prędkością. Jeżeli nie ma prac drogowych z żółtymi sygnałami, kierowca ryzykuje kwalifikację z art. 24 ust. 13, czyli co najmniej 1000 zł i 8 punktów.
Gdy identyczny manewr odbywa się na odcinku oznaczonym B-26, sytuacja może zostać oceniona na podstawie znaku, a wtedy ewidencja przewiduje 15 punktów. Dlatego sama obserwacja, że „inne ciężarówki też wyprzedzają”, nie jest żadnym zabezpieczeniem.
Najprostsza decyzja przed zjazdem na lewy pas
Przed rozpoczęciem manewru kierowca ciężarówki powinien przejść przez krótką kolejność decyzji. Najpierw trzeba ustalić, czy droga jest autostradą albo ekspresówką, potem policzyć pasy dla własnego kierunku, a na końcu sprawdzić znaki B-26 i warunki wyjątku.
- Dwa pasy na autostradzie lub ekspresówce oznaczają, że wyprzedzanie jest zabronione, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
- Trzy lub więcej pasów pozwalają rozważyć manewr, ale ciężarówka nie może korzystać ze skrajnego lewego pasa, jeżeli obejmuje ją ograniczenie z art. 16 ust. 2a.
- Znak B-26 trzeba traktować jako samodzielny zakaz, niezależny od liczby pasów i rodzaju drogi.
- Wolniejszy pojazd nie zawsze oznacza legalny wyjątek. Liczy się wyraźna różnica względem dopuszczalnej prędkości dla kategorii N2/N3 oraz bezpieczny przebieg manewru.
- Prace drogowe z żółtymi sygnałami są jednym z wyjątków, ale nie zwalniają z zachowania ostrożności.
W sytuacji granicznej wybrałbym pozostanie na prawym pasie zamiast rozpoczynania długiego manewru, którego legalność zależy od nieostrego pojęcia „znacznie mniejszej prędkości”. Kilkanaście sekund oszczędności nie uzasadnia ryzyka grzywny, punktów i zablokowania obu pasów.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przy sporze dotyczącym kwalifikacji wykroczenia, zapisu z wideorejestratora albo decyzji po kontroli drogowej najlepiej skonsultować dokumenty z prawnikiem zajmującym się prawem drogowym.